على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
601
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
آن را . و بسر النبات : چرانيد گياه نارسيده را . بسر ( bosr ) ا . ع . نو و تازهء از هر چيزى . و آب تازه . و آب باران تازه باريده . ج : بسار ( bes r ) . و جوان خواه مرد باشد و يا زن . وا . خ . از اعلام است . و نام دهى در بغداد . بسر ( bosr ) و ( bosor ) ا . ع . غورهء خرما . - و آنچه از شكوفهء خرما اول ظاهر شود آن را طلع خوانند و چون بسته گردد سياب و چون سبز و گرد گردد جذال و سراد و خلال و چون اندكى كلان گردد بغو و چون كلانتر شود بسر و بعد از آن مخطم و بعد موكت و بعد تذنوب و بعد جمسة و بعد ثعدة و خالع و خالعة و چون پختگى آن بانتها رسد رطب و معو و در آخر تمر گويند . بسر ( bosar ) ع . ج بسرة ( bosrat ) . بسر ( be - sar ) م ف . پ . به روى سر . و به طرف سر . و به سمت سر . و انتها . و نوك و بسر آمدن ف ل . : بانتها رسيدن . و تمام شدن . و مردن . و بسر بردن ف م . : بانتها حمل كردن و بردن . و باتمام رساندن . و بجا آوردن عهد . و گذراندن زمان و وقت . و كشتن . و ف ل . : زندگى كردن . و موافقت كردن . و هم طبيعت و هم حواس شدن . بسرات ( bosar t ) ع . ج بسرة ( bosrat ) . بسرازيرى ( be - sar - ziri ) م ف . پ . مايل شونده و لغزندهء از بالا به پائين كوه و يا تپه . بسراط ( besr t ) ا خ . ع . شهرى نهنگناك نزديك دمياط . بسراق ( bosr q ) ا . پ . زبرجد . بسربارى ( be - sar - b ri ) م ف . پ . حمل شدهء به روى سر و به روى بار . بسربردگى ( be - sar - bordegi ) م ف . پ . انجام دادگى . و ايفاى وعد و شرط . بسرة ( bosrat ) و ( bosorat ) ا . ع . واحد بسر يعنى يك عدد غورهء خرما . ج : بسرات ( bosar t ) و بسر ( bosar ) . و آفتاب بوقت برآمدن . و سر نرهء سگ . و اول ما بدء من النبات بارض ثم جسيم ثم بسرة ثم صمعاء ثم حشيش - و ا خ . نام مهره . و نام ربيبهء نبى صلى اللّه عليه و آله كه دختر ابى سلمه بود . و نام صحابى - و بدين دو معنى بدون الف و لام آيد . بسردرآمدگى ( be - sar - dar - madagi ) ا . پ . سقوط و لغزش . بسردرآمده ( be - sar - dar - made ) ص . پ . آنكه به روى سر درمىافتد . به سر و جان ( be - sar - o - j n ) و به سر و چشم ( be - sar - o - cacm ) م ف . پ . با كمال رضا و خشنودى . بسريا ( besri ) ا . پ . بلغت زند گوشت و لحم . بسس ( besas ) ع . ج بسة ( bessat ) و ( bassat ) . بسس ( bosos ) ج ا . ع . پستههاى لت كرده شده . و شتران مادهء رام و انس يافته . و شبانان . بسط ( bast ) م . ع . بسطه بسطا : ( از باب نصر ) گسترد آن را . و تازيانه زد بر وى . و بسط يده : دراز كرد دست خود را . و بسط فلانا : شادمان كرد فلان را . حديث فاطمه عليها السلام : يبسطنى ما يبسطها . و بسط المكان القوم : گنجايش كرد جاى قوم را . و هذا فراش يبسطنى يعنى فراخ و پهناست . و فرش لى فراشا لا يبسطنى اى ضيق لا يسعنى . و بسط الله فلانا على : تفضيل داد او را خدا بر من . و بسط من فلان : گستاخى كرد با فلان . و بسط العذر : پذيرفت عذر را . و بسط الله الرزق : فراخ گردانيد خدا رزق را . و بسطت يده عليه ( مجهولا ) : مسلط شد بر وى . بسط ( bast ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پهن كردگى . و فراخى و وسعت . و انتشار . بسط ( best ) و ( bost ) و ( bosot ) ا . ع . شتر مادهاى كه بچهء وى را با وى گذارند و باز ندارند . ج ابساط و بساط و ( بندرت ) بساط . بسط ( bosot ) و ( best ) و ( bost ) ص ع . گشاده يق يده بسط : دست او گشاده است . و منه يد الله بسطان لمسئى النهار حتى يتوب بالليل . بسط ( bosot ) ع . ج بسط ( best ) و ( bost ) و ( bosot ) و بساط و بسيط . بسطاء ( bast ' ) ص . ع . اذن بسطاء : گوش كلان و پهن . بسطام ( bast m ) ا خ . پ . شهرى در يك فرسخى شاهرود . بسطام ( best m ) ا خ . ع . نام همان شهر ببسطام است كه مولد عارف مشهور بايزيد مىباشد . و نام شخصى . بسطامى ( bast mi ) ص . پ . منسوب به بسطام . بسطة ( bastat ) و ( bostat ) ا . ع . فضيلت . و دسترس . و فراخى علم . و درازى جسم . و كمال آن . بسطة ( bastat ) ا . خ . ع . موضعى در كوههاى اندلس . بسطى ( bastiy ) ا . ع . فروشندهء معجون مسكرى كه آن را بسط مىنامند . بسعى ( be - sa'y ) م ف . پ . شتابان و بتعجيل . و به زودى . بسغ ( basaq ) ا . پ . اطاق فوقانى كه داراى پنجهرههاى متعدد براى نظاره و دخول هوا باشد . و گنبد . و سقف گنبدى . بسغده ( basaqde ) و ( basoqde ) ص . پ . آماده و مهيا . و انجامدهنده . بسغديدن ( basaqdidan ) و ( besaqdidan ) و ( besoqdidan ) ف ل . : ساخته شدن . و